Carpon DADAN SUTISNA

MANÉHNA téh aslina mah urang Cianjur. Datangna ka lembur kuring, éstuning henteu disangka-sangka. Dalah kuring sorangan, henteu kungsi ngimpi-ngimpi acan baris kaanjangan manéhna.

Cenah manéhna téh alo Pa Kuwu. Kungsi tilu taun lilana cicing di lembur kuring. Ngan nyakitu, cicingeun pisan. Tara pati riung-riung. Sapopoéna ngotok-ngowo di imah. Éta ogé, loba lalaki nu ngahelaran, malah henteu saeutik anu terus nyuratan. Tapi tacan kacaritakeun aya nu nyanggut.

“Lindeuk japati Néng Anis mah,” ceuk Si Diran, babaturan kuring nu kungsi nyuratan, tapi teu puguh balesanana.

“Siga kumaha kitu, geulis?” ceuk kuring, anu harita mah can apal kana beungeutna. Ukur ngadéngé euceuk jeung cenah baé.

“Puguh wé atuh. Di lembur urang mah biheung aya babandinganana!”

“Urang mana cenah?”

“Urang Cianjur. Ngan ayeuna mah rék cicing di emangna,”

“Saha emangna téh?”

“Enya, Pa Kuwu. Béjana mah rék ngadon sakola di dieu!”

Bener pisan caritaan Si Diran téh. Sabab sababaraha  poé ti harita, kuring nénjo manéhna di sakola. Inget kénéh, buukna ngarumbay panjang, diuntun dua. Mani pantes naker maké saragam SMU téh. Nyurup jeung tangtungan nu jangkung lenjang. Puguh baé, sasakola kuring mah ngadadak geunjleung. Iburna leuwih ti basa ka sakola aya Mentri Pendidikan.

Kaparengan kuring harita jadi ketua OSIS. Ari manéhna téh adi kelas kuring. Atuh sabataé bisa papanggih. Da apan harita mah geus ilahar, barudak nu anyar asup téh sok “disiksa” heula, diospék mun di Paguron Luhur mah. Manéhna ogé kabagean hukuman. Tapi asa karunya ari ka nu geulis mah. Asa henteu téga. Ongkoh manéhna cicingeun jeung bangun éraan naker. Tungtungna mah, hukuman anu sakuduna push-up dua puluh kali téh, diganti ku nembang. Manéhna henteu burung daékeun.

Na eta mah, ari galindeng téh ngalagu Gandrung Gunung, lagu Cianjuran tea. Kabéh ogé kawas ngadadak kasima. Dipapantes téh rék ngalagu Sandiwara Cinta-na Nike Ardilla, atawa Untukmu Segalanya-na Novia Kolopaking anu harita keur meujeuhna dipikaresep ku barudak awéwé. Keun palebah lagu Gandrung Gunung-na mah, Si Lisna ogé bisaeun, bubuhan indung tukang mamaos. Nu matak dédéngéeun mah sorana, teuing ku halimpu. Palebah rumpaka anu ngageuri, da mani ninggang naker atuh. Bet matak nyeblak kana haté. Kabéh ogé taya nu teu ngajeten. Da éta wé, basa manéhna bérés nembang téh, kalahka patingharuleng kawas ngadadak kasima. Guru PPKN anu harita kaparengan ngabandungan, nepi ka reumbay cimata.

Ti harita manéhna mimiti sohor di sakola téh. Malah ku barudak mah nepi ka dilandi Nyai Gandrung. Pinter deuih, keur geulis téh, di kelasna ogé rengking baé. Sababaraha kali jadi juara umum.

Cicingeun pisan manéhna mah. Tara pati ngobrol. Da éta wé, jeung babaturanana ogé, ukur saperluna baé ngobrol téh. Mun ditanya ku lalaki ogé, ngajawabna téh ukur sakecap-sakecap, “duka” atawa “muhun”. Karesepna kana maca karya sastra klasik. Buku-buku di pabukon sakola  mah, kawasna geus kabaca kabéh.

Sabenerna mah henteu kungsi uplek ngawangkong kuring jeung manéhna téh.  Jajauheun nepi ka nyarita paduduaan mah. Malah nepi ka ayeuna ogé, kuring mah asa henteu wawuh jeung manéhna téh. Patepung ogé langka. Manéhna kawas nu embungeun diajak bareng indit atawa balik sakola téh. Ongkoh sok dijajapkeun baé ku Pa Kuwu.

Nu disebut wawuh téh, ukur dina surat. Paguneman dina keretas. Manéhna mani bacéo pisan ari dina surat mah. Sagala dicaritakeun. Ti mimiti karesepna kana nembang, nepi ka pangalamanana di Cianjur, basa keur sakola di SMP.

Si Diran, Si Usin, jeung nu sejenna, kungsi nyuratan manéhna, tapi tara kungsi dibalesan. Teuing mun manéhna henteu apaleun étika, yén anu nyuratan mah kudu baé dibalesan, sakumaha teu sempetna ogé. Kuring ogé geus rék tret pisan nulis surat. Da ari urusan pangaresep mah geuning teu bisi disisilihan ku nu séjén. Ngan saméméhna, nénjo heula kopian surat Si Diran, ti dituna mah rék “ngantisipasi” kalemahanana. Palebah mana kurangna, naon anu kudu dibebenah. Barang kuring maca surat ti Si Diran ka manéhna téa, puguh baé hayang seuri mah. Éta atuda kekecapanana, mani kawas nu geus dalit baé. Biasa, sakumaha jurus Si Diran dina nyieun surat, teu weléh dibungbuan ku basa Inggris anu bala di ditu di dieu. Ari dina bubuka surat, bet asa nyeueung nu kakara cacarakan nyieun sajak : tingginya gunung akan kudaki, luasnya samudra akan ku sebrangi, cenah. Teuing naon maksudna.

Ana kitu mah, meureun manéhna téh henteu resepeun basa nu karariritu. Nu matak eusi surat téh pondok baé :

Haturan Anis di Panglinggihan.
Tangkal cucuk, buah leutik
Saha atuh salira téh.

Kitu mun teu salah mah, teu kurang teu leuwih. Dibungkus ku amplop bodas, henteu kekembangan kawas nu Si Diran. Da teu kungsi diisukeun atuh, poe éta kénéh ogé geus meunang balesanana. Henteu ari dibikeun langsung ku manéhna mah, tapi dipihapékeun ka babaturan kuring nu awéwé.

“Deuleu Diran, nu kuring mah langsung nyanggut!” ceuk kuring, bari némbongkeun surat ka Si Diran. Puguh baé mani olohok, kawas nu cangcaya.

Henteu langsung dibuka, dibekel wé ka imah. Solat lohor heula, kakara di buka di kamar. Amplopna konéng sahéab. Mani seungit melenghir,  teuing pedah dibarung ku haté anu bungangang.

Nepi ka ayeuna ogé, eusi surat nu mimiti téh inget kénéh.

Meuli entéh reujeung cikur
Manuk anis na ganitri
Abdi téh urang Cianjur
Wasta mah Anis Sulatri

Pisin mah wadah antenan
Diémbohan saliara
Isin mah atuh kantenan
Diwanohan ku salira

Paria kembang kananga
Diseupan jeung kembang waluh
Mugi salira uninga
Pan abdi téh nuju éwuh

Damina anu salaksa
Nya waruga satangtungan
Upami salira kersa
Sumangga atuh waleran

Leng, ngahuleng. Asa kakara manggih surat kawas kitu. Meunang sapeuting mah teu daék saré. Eusi surat terus dilenyepan. Kecap-kecap anu sakirana kuring teu apal, gancang ditéang dina kamus. Pan abdi téh nuju éwuh,  bingung ku naon, nya? Ngan nu écés, manéhna miharep sangkan susuratan kawas kitu téh terus manjang. Buktina aya kalimah, sumangga atuh waleran.

Ti harita susuratan jeung manéhna téh. Ti mimiti surat pondok, nepi ka surat anu panjangna tilu lambar. Abong urang Cianjur, éta basana téh éstuning ngareunah dibacana. Taya nu matak nyentug, jajauheun kana sindir-sampir mah. Manéhna kawas geus paham pisan kana basa Sunda téh. Buktina, kuring sok mindeng mukaan kamus, lantaran manggihan kecap anu kuring sorangan teu ngarti.

Teuing geus sabaraha puluh kali nyieun surat téh. Jejerna rupa-rupa, ti mimiti pangajaran di sakola, kahirupan rumaja jaman kiwari, nepi ka sual pangaresep. Lantaran manéhna resep kana sastra, pangpangna dina basa Sunda, atuh kuring ogé maksakeun macaan buku-buku basa Sunda. Sangkan ulah siga poékeun teuing. Manéhna nyebutkeun kapincut ku karangan-karangan Syarif Amin. Asa napel jeung lelembutan magar téh. Kadangkala, manéhna sok terus ngabahas carita anu tas dibacana. Kumaha wé kritikus sastra.

“Abdi mah resep kana karangan anu romantik, liris, tapi henteu réhé. Sapertos Dongeng Biduan kenging Hadi AKS, atanapi Nu Teu Kungsi Kalisankeun kénging Abdullah Mustappa!” ceuk manéhna, dina surat. Keur kitu mah, bet jorojoy boga cita-cita hayang jadi pangarang. Paling copél bisa nyieun carpon, hég dibikeun ka manéhna. Kungsi éta ogé dicobaan, tapi da puguh euweuh topek téa, kakara lima jajar ogé kaburu mandeg.

Kadangkala, manéhna sok nyempad pamanggih kuring. Der hoghag debat dina surat. Lamun manéhna ngarasa kapépéd, sok terus nyarita : muhun, panginten salira anu leres mah.

Mani asa geus wanoh naker dina surat mah. Obrolan téh lir jeung jelema anu geus dalit. Geus henteu ngawagu. Geus henteu asa-asa. Tapi nepi ka kiwari, ari ngobrol lisan mah tacan kungsi. Boh kuring, boh manéhna, bacéo téh ukur dina tulisan. Manéhna kawas henteu méré kasempetan pikeun patepung, mani bangun lingas naker. Paingan ceuk Si Diran, Anis mah lindeuk japati.

Éta ogé, kungsi diniatan rék ngahaja nepungan ka imahna, ka imah Pa Kuwu téa. Tapi ukur nepi ka buruan imahna. Kandeg mantén, malah saterusna mah balik deui. Atuh wangkongan téh lir batin jeung batin baé, henteu napak dina kanyataan. Dalah Si Diran sorangan, anggapanana téh kuring jeung manéhna henteu kungsi ngajadi. Da iraha teuing atuh babarengan, sumawonna nepi ka ngobrol paduduan.

Kungsi kétang, rada patanya téh basa poéan lebaran. Kaparengan manéhna milu solat idul fitri di balé désa. Palebah nguriling sasalaman, gok jeung manéhna. Ukur harita paantel jeung ramona téh, kitu ogé henteu lila, da loba batur téa. Manéhna ukur nyarita :

“Damang?” cenah, bari mawurkeun imut. Imut anu teu weléh saeutik, tapi matak ngadégdég saawak-awak.

“Pangésto!” ceuk kuring. Katémbong panonna ngagiler. Panon anu ceuleuyeu téa. Ngagiler téh teuing ngadilak, teuing ngelétan, henteu kabadé.

Ari waktu mah apan terus nyérélék. Mani sajorélat kuring geus kaluar ti SMU. Neruskeun sakola ka IKIP Bandung,  ngontrak di Geger Kalong. Langka balik ka lembur. Atuh susuratan ogé saheulanan mah kapegat. Ongkoh manéhna beuki riweuh geus kelas tilu mah, nyanghareupan ujian.

Sataun ti harita, manéhna ogé kaluar ti SMU. Tapi kalahka pindah ka Jakarta,  neruskeun sakola di Universitas Indonesia. Saméméh indit téh, manéhna kaburu kénéh mihape surat ka adi kuring. Eusina pondok naker:

Beulit cinggir simpay réma, ulah lali ka sim abdi.

Henteu dibalesan, da manéhna kaburu indit. Henteu méré alamat deuih, di Jakarta téh cicingna di mana. Nyuratan ka lembur ogé euweuh. Lima taun lilana henteu kungsi hubungan. Tadina mah ku kuring téh rék dipopohokeun baé, tepungna kuring jeung manéhna téh, meureun ukur panineungan anu ngan sajorélatan. Ukur bagéan tina lalakon kuring mangsa rumaja.

Tapi anéh, beungeutna bet napel baé dina angen-angen. Nepi ka kuring henteu kungsi dibéré resep ka nu séjén, iwal ti ka manéhna. Angen-angen anu disidem lima taun lilana, ti mimiti kaluar sakola nepi ka bérésna kuliah. Sanajan, nu dianti téh tacan karuhan, da puguh teu kungsi aya kayid antara kuring jeung manéhna. Jajauheun kana nepikeun maksud nu dikemu mah, apan nanyakeun “dupi Anis téh tos aya nu kagungan” ogé teu kungsi. Ku kituna, sanggeusna indit ti lembur, manéhna mah moal kabeungkeut ku jangji pasini. Baris laluasa néangan batur hirup téh, moal aya nu ngahalang-halang. Kuring ogé sarua baé. Lamun niat milih pibatureun hirup téa, moal maké kakagokan ku manéhna.

Tapi apan haté leutik mah henteu beunang disisilihan. Kuring angger nganti manéhna. Nepi ka iraha baé.(Hanca)